Preprint / Versión 1

DE LA POTENCIA AL DÉFICIT: LA ESCUELA COMO APARATO DE PATOLOGIZACIÓN DE LA EXISTENCIA

article.authors6a08a618e6efc

DOI:

https://doi.org/10.1590/SciELOPreprints.14246

Keywords:

Escuela, Normalización, Patologización, Biopolítica, Capital Humano

Resumen

Este artículo examina cómo la institución escolar, bajo la influencia de la racionalidad 
neoliberal, ha trascendido su función educativa para consolidarse como un dispositivo de control y 
optimización de la vida. Se argumenta que, inmersa en la lógica del capital, la escuela se alinea con 
mecanismos que promueven la productividad y la conformidad, viendo el cuerpo y la subjetividad como 
capital humano a ser mejorado. El análisis histórico de los conceptos de normal y patológico, influenciado 
por autores como Canguilhem y Foucault, evidencia la construcción social de "verdades" sobre la salud 
y el comportamiento, las cuales legitiman la patologización de la existencia humana. A partir de este 
marco teórico, el texto demuestra cómo la escuela moderna, a través de su aparato disciplinario, pasó a 
gestionar la infancia, convirtiéndola en objeto de intervención biopolítica. La crítica central se dirige a la 
instrumentalización de saberes como la medicina y la psicología que, bajo el pretexto de la inclusión, 
actúan en la normalización de subjetividades que resisten la norma, transformando la diversidad en un 
déficit a ser corregido. Se concluye que, en lugar de actuar como un espacio de emancipación, la escuela 
opera como una herramienta de ajuste social que prioriza la funcionalidad y la productividad en 
detrimento de la singularidad y la potencia de la vida.

Downloads

Los datos de descarga aún no están disponibles.

Biografía del autor/a

Kaliny Ferraz, Universidad Estatal Paulista

Doutoranda em Educação (2023 - atual) pelo Programa de Pós-Graduação em Educação pela Faculdade de Filosofia e Ciências (UNESP/ Marília), Mestra em Educação (2020) pelo Programa de Pós-Graduação em Educação pela Faculdade de Filosofia e Ciências (UNESP/ Marília), graduada em Geografia (2022) pelo Centro Universitário Internacional (UNINTER/ Bauru), graduada em História (2017) pela Faculdade de Ciências e Letras (UNESP/Assis). Possui atuação no Diretório de Grupos de Pesquisa no Brasil (CNPq) como membro do Grupo de Ensino de Filosofia (ENFILO) coordenado pelo Prof. Dr. Rodrigo Peloso Gelamo . Atualmente, desenvolve pesquisas na linha de "História e Filosofia da Educação", com especial ênfase nas autoras da Filosofia da Diferença

Rodrigo Pelloso Gelamo, Universidad Estatal Paulista

Rodrigo Pelloso Gelamo possui Licenciatura em Filosofia pela Universidade do Sagrado Coração (1999), mestrado em Filosofia (2003) e doutorado em Educação (2009) pela UNESP/Marília; fez estágio de Pós-doutorado na UNICAMP (2011), na USP (2013) e na UNISALENTO Itália (2013). Atualmente é professor do departamento de Didática e dos Programas de Pós-graduação em Educação e em Filosofia da Faculdade de Filosofia e Ciências - UNESP/Marília. Fez parte do conselho do PPGE, coordenou por quatro anos (2018/2021) o Doutorado interinstitucional (Dinter) com o IFRO. Atualmente coordena um novo convenio Dinter (2022/2026) com o IFRO). Foi professor visitante na Universidad Complutense de Madri (Espanha), na Universidad de La Plata (Argentina) e na Universidad de San Juan (Argentina). Seu interesse de pesquisa está relacionado à problemática filosófica do ensino, especialmente do ensino da Filosofia. Publicou vários artigos, capítulos de livros e um livro pela Cultura Acadêmica (2009), que foi traduzido e publicado pela Editora da Universidad San Buenaventura de Bogotá Colômbia (2014). Tem experiência em coordenação de projetos de pesquisa, tendo sido financiado pelo Edital Universal nas edições de 2009 e 2011 e pela FAPESP na modalidade de Projeto Regular e faz parte do convênio Capes/Cofecube. Coordena, desde 2009, o PIBID no subprojeto Filosofia.

Postado

11/12/2025

Cómo citar

DE LA POTENCIA AL DÉFICIT: LA ESCUELA COMO APARATO DE PATOLOGIZACIÓN DE LA EXISTENCIA. (2025). In SciELO Preprints. https://doi.org/10.1590/SciELOPreprints.14246

Serie

Educação em Revista

Plaudit

Declaración de datos

  • Los datos de investigación están incluidos en el propio manuscrito